Lessen uit Haaglanden | Harmonisatie van stagevergoedingen

Met de komst van landelijke afspraken in de cao over stagevergoedingen en de vorming van Onderwijsregio’s klinkt de roep om harmonisatie steeds luider. Wat begon als losse gesprekken binnen sectoren, groeide uit tot een complex vraagstuk over gelijkheid, betaalbaarheid en regionale afstemming. Om regio’s hierin te ondersteunen ontwikkelde het Platform Samen Opleiden & Professionaliseren in 2023 een gespreksleidraad die begin 2025 werd opgevolgd door een routekaart. Een leidraad en routekaart die Onderwijsregio’s met daarbinnen de partnerschappen SO&P helpt bij een zorgvuldige afweging van keuzes rondom stagevergoedingen.

Binnen de vier Haagse VO-opleidingsscholen – Haagse Opleidingsschooll (HOS) , Vierde Haagse Opleidingsschool (4OLS), NOD Haaglanden en Opleidingsschool Delflanden Westland (ODW) – was voorheen  de afspraak dat er geen stagevergoedingen werden betaald aan studenten van de opleidingsscholen. In aanloop van de landelijke discussie om stagevergoeding in de cao op te nemen, werd de wens uitgesproken om te komen tot heldere afspraken tussen de schoolbesturen en de opleidingen hierover. Om die reden werd het gesprek in de regio hierover geïnitieerd. Een aanpak die uitgroeide tot een van de eerste regionale regelingen in Nederland en als inspiratie heeft gediend voor de landelijke afspraken. De ervaringen in deze regio laten zien wat de waarde kan zijn van harmonisatie, maar ook welke nieuwe vragen en dilemma’s het met zich meebrengt.

De Haaglandse aanpak: brede afstemming t.b.v. regionale duidelijkheid

Het gesprek reikt verder dan Samen Opleiden, omdat  het onderwerp het werkgeverschap van scholen raakt. Daarom  werd het opgepakt door het VO Platform Den Haag, een platform waar alle VO-besturen van Den Haag, Rijswijk, Leidschendam en Voorburg zitting in hebben en dat van oudsher al de samenwerking en afstemming zoekt op een breed pakket aan thema’s.
Al snel werd duidelijk dat harmonisatie van afspraken wenselijk is. Niet alleen binnen de onderwijsregio, maar ook met omliggende regio’s.

In het voorjaar van 2024 maakten de schoolbesturen binnen het VO Platform Den Haag gezamenlijke afspraken voor de regionale stagevergoedingsregeling, met concrete afspraken over de bedragen per categorie student. De partnerschappen SO&P voor VO werden betrokken bij de implementatie van de regeling. En ook de HR-afdelingen van de besturen sloten aan om de invoering binnen de besturen goed voor te bereiden en organiseren. Daarnaast zocht Haaglanden afstemming met omliggende regio’s zoals Rotterdam.

Wat levert de regeling op in de praktijk?

• Helderheid en gelijkheid binnen de regioEr ligt nu een gedeeld kader, waardoor ruis verdwijnt en misverstanden afnemen. Door de gezamenlijke afspraken spreken de scholen, partnerschappen en HR-afdelingen nu ook dezelfde taal. Dat is helpend in de samenwerking.
• Positieve impact op studentenOver het algemeen lijken studenten zichtbaar positief te reageren op de invoering van een stagevergoeding. Voor veel studenten kan de vergoeding echt verschil maken. Ze hoeven minder te werken naast hun studie en kunnen zich beter richten op hun opleiding. Dat geeft rust en kan bijdragen aan studeerbaarheid. In een grootstedelijke omgeving, waar studenten vaker met financiële krapte te maken hebben, is die impact mogelijk nog groter.
• Wederzijdse verwachtingenMet de vergoeding konden ook duidelijke afspraken worden gemaakt over de te verwachten inzet en aanwezigheid van de studenten in de school. Hiervoor zijn afspraken met studenten opgesteld waaraan zij zich committeren.

Kwesties en dilemma’s die nu zichtbaar worden

Hoewel de regeling veel oplevert, brengt deze ook nieuwe vragen met zich mee.

• Betaalbaarheid voor kleinere besturenVooral kleinere besturen ervaren de regeling als een stevige kostenpost Dit zijn begrijpelijke zorgen, want hoewel er in de macrofinanciering wel geld is gereserveerd is dit niet gelabeld in de lumpsum. En hoewel iedere school in principe wil bijdragen aan het opleiden van nieuwe leraren, heeft  niet iedere school dezelfde financiële ruimte. Het zou niet zo mogen zijn dat opleiden een luxe wordt die alleen grote besturen zich kunnen veroorloven.
• Regionale grenzen zijn maar beperkt houdbaarStudenten bewegen vrij tussen onderwijsregio’s, waardoor studenten soms te maken krijgen met drie verschillende vergoedingen voor dezelfde opleiding. Dit maakt duidelijk dat regionale regelingen maar gedeeltelijke oplossingen zijn. Echte harmonisatie vraagt eigenlijk om landelijke afstemming of financiering of tenminste van aanpalende Onderwijsregio’s.
• Verkeerde prikkels voor plaatsingWanneer alle kosten voor stagevergoedingen bij individuele besturen c.q. scholen terechtkomen terwijl onderwijsregio breed opleiden de insteek is, kan dat leiden tot terughoudendheid bij het plaatsen van studenten. Dan gaat het niet langer om kwaliteit of ontwikkelkansen, maar om beschikbaar budget.
• Landelijke bewustwording is nodigUit de gesprekken blijkt dat nog niet alle landelijke partijen zicht hebben op de financiële en organisatorische gevolgen van de afspraken gemaakt in de CAO en hoe dat doorwerkt in het behalen van 100% samen opleiden voor alle aanstaande leraren in 2030. De druk op scholen neemt toe, terwijl de middelen niet meegroeien.

Adviezen en richtingen voor de toekomst

Op basis van de ervaringen in Haaglanden tekenen zich verschillende lijnen af voor toekomstige harmonisatie.

1. Binnen diverse onderwijsregio’s worden nieuwe afspraken gemaakt waarbij, afhankelijk van de regio, de cao-afspraken een eigen uitwerking krijgen. Ook zijn er nog verschillen in de CAO van PO, VO en MBO. Zorg voor landelijke afspraken om ruis en ongelijkheid te voorkomen;
2. Onderzoek de impact van stagevergoedingen op de betaalbaarheid van samen opleiden, ook in het licht van de 100% samen opleiden ambitie;
3. Maak van stagevergoedingen een onderwijsregionale verantwoordelijkheid waarbij middelen op regionaal niveau beschikbaar zijn, zodat kwaliteit van opleiden leidend blijft en niet de financiële draagkracht van een individuele opleidingsschool bepalend wordt.

Conclusie

De harmonisatie van stagevergoedingen is veel meer dan een administratieve keuze. Het raakt aan de kern van Samen Opleiden: een gedeelde verantwoordelijkheid voor het opleiden van toekomstige leraren. De Haaglandse ervaringen laten zien dat regionale samenwerking loont, maar ook dat nieuwe vragen ontstaan. Het is belangrijk om hierover met elkaar in gesprek te gaan.