In deze logboekenreeks volgen we programmaleiders die actief bijdragen aan de ontwikkeling van onderwijsregio’s. In drie opeenvolgende gesprekken delen zij hun ervaringen met veranderende samenwerking, governance en kwaliteitsontwikkeling binnen Samen Opleiden. Zo ontstaat een rijk beeld van hoe partnerschappen zich positioneren in het bredere veld van regionale samenwerking.
In dit derde en afsluitende gesprek kijkt Jiwan Does terug op de ontwikkeling van Samen Opleiden binnen de Onderwijsregio Haaglanden. Waar in de eerdere gesprekken de focus lag op het opbouwen van samenwerking en het versterken van de opleidingsinfrastructuur, staat dit gesprek vooral in het teken van reflectie en vooruitkijken. Jiwan beschrijft hoe de Onderwijsregio is gegroeid in gezamenlijke koersvorming, wat dat vraagt van governance en regie, en hoe belangrijk het is dat structuren dienend blijven aan de praktijk. Tegelijkertijd deelt hij zijn ambitie voor de komende jaren: het verder ontwikkelen van Samen Opleiden tot een lerend ecosysteem waarin onderwijs, onderzoek en professionalisering duurzaam met elkaar verbonden zijn.
Jiwan schetst hoe de Onderwijsregio zich de afgelopen periode stap voor stap heeft ontwikkeld. In de beginfase stond vooral de oriëntatie centraal: elkaar leren kennen, het gezamenlijke ambitieniveau bepalen en verkennen waarom je als partij aan tafel zit. “In het begin was de vraag vaak: wat is hier eigenlijk mijn rol, en hoe verhoudt dit zich tot alles wat er al is in de regio?”
Gaandeweg ontstond meer verdieping. De aandacht verschoof naar het duurzaam organiseren van samenwerking en het expliciteren van verantwoordelijkheden. Volgens Jiwan is die fasering essentieel geweest. “Je ziet dat we nu echt in een fase zitten waarin we werken vanuit een meerjarige programmatische aanpak, met meer aandacht voor borging en versterking van het programmateam van de Onderwijsregio. Wat hier goed aan is, is dat de regio deze ontwikkeling niet heeft geforceerd. Er is tijd genomen voor vertrouwen, voor wederzijds begrip en voor het gezamenlijk formuleren van ambitie. Dat zie je nu terug in de bereidheid om ook echt samen te sturen.”
Een terugkerend thema in het gesprek is het belang van duidelijke regie. Juist omdat er veel partijen betrokken zijn, met soms overlappende en soms sectorspecifieke vraagstukken, is governance geen bijzaak. “Die regie is nodig om de meerwaarde van samenwerken steeds expliciet te houden. Niet om te standaardiseren, maar om de ruimte voor het professionele oordeel te versterken. Anders verlies je betrokkenheid.”
Tegelijkertijd is Jiwan zich scherp bewust van de spanning die daarbij kan ontstaan. Regie en structuur zijn nodig om publieke middelen te verantwoorden, maar mogen niet verstikkend werken. “Het risico is dat je alleen nog doet wat meetbaar en verantwoordbaar is. Terwijl de vraag eigenlijk moet blijven: stelt deze structuur onderwijsprofessionals in staat om het verschil te maken?”
Je ziet dat we nu echt in een fase zitten waarin we werken vanuit een meerjarige programmatische aanpak, met aandacht voor borging en samen sturen.”
In zijn eigen rol merkt Jiwan een duidelijke verschuiving. Waar hij eerder vooral als vertegenwoordiger van zijn instelling aan tafel zat, voelt hij zich nu nadrukkelijker medevormgever. “Je gaat voorbij het instellingsbelang denken. Het gaat meer over: wat zijn de doelen van de regio, en hoe doen we dat samen zo goed mogelijk?”
Die beweging vraagt volgens hem ook iets van lerarenopleidingen. Dat betekent soms spanning verdragen tussen het eigen instellingsperspectief en wat regionaal nodig is voor kwaliteit. Dat betekent ook investeren in langjarige relaties met het werkveld en met andere kennisinstellingen.
Een concrete ontwikkeling sinds het vorige gesprek is de introductie van een regionaal datadashboard. Daarmee beschikt de regio over KPI’s per sector die inzicht geven in effecten van interventies. “Het helpt om concreter te maken wat we doen en wat dat oplevert, en het biedt sturingsinformatie voor het bestuurlijk overleg.”
Jiwan ziet hierin een voorlopersrol van de Onderwijsregio Haaglanden, maar plaatst ook hier een kanttekening. Data kunnen ondersteunen, zolang ze onderdeel blijven van een breder verhaal. “Het moet helpen bij betekenis geven, niet het gesprek vervangen.”
Jiwan benadrukt dat de opgave rond het lerarentekort breder is dan instroom alleen. Professionalisering en behoud zijn minstens zo belangrijk. “Professionalisering is in de eerste plaats een kwaliteitsvraagstuk.”, aldus Jiwan. “Het positieve effect op behoud en uitstroom volgt daaruit.” In het werkprogramma van de Onderwijsregio ziet hij dat steeds duidelijker terug. “Het gaat om een samenhangend systeem waarin studenten, starters en ervaren professionals samen leren en zich ontwikkelen.”
Daarin ziet hij een belangrijke rol voor lerarenopleidingen en lectoraten. Praktijkgericht onderzoek kan helpen om scholingsvragen uit de regio te verbinden aan curriculumontwikkeling en professionalisering. “Als je professionalisering zo organiseert, versterk je het professionele oordeel en dat zie je terug in beter onderwijs én meer duurzame binding.”
Structuren zijn nodig, maar ze moeten dienend blijven. Ze verliezen hun legitimiteit zodra ze het professionele oordeel vervangen.”
In het gesprek reflecteert Jiwan uitgebreid op de spanning tussen systeemwereld en praktijk. Hij gebruikt daarbij het beeld van een ecosysteem, waarin ontwikkelingen onderling afhankelijk zijn en niet lineair te sturen. “Structuren zijn nodig, maar ze moeten dienend blijven. De vraag moet steeds zijn: worden onderwijsprofessionals hier sterker en slimmer van? Structuren verliezen hun legitimiteit zodra ze het professionele oordeel vervangen.” Dat vraagt om wendbaarheid en ruimte voor experiment. Niet alles hoeft vooraf vast te liggen. “Juist door ruimte te laten, ervaren onderwijsprofessionals vertrouwen. En dat is uiteindelijk waar kwaliteit ontstaat.”
Vooruitkijkend schetst Jiwan een duidelijke ambitie. Hij hoopt dat Samen Opleiden zich verder ontwikkelt tot een regionaal lerend ecosysteem, waarin onderwijs, onderzoek en professionalisering elkaar versterken in nauwe samenwerking tussen kennisinstituten en het werkveld. Geen losse fases of aparte trajecten, maar gezamenlijk ontwerpen, leren en verbeteren. “Dan wordt professionalisering geen bijscholing, maar een integraal onderdeel van het werk.” Daarbij hoort ook bestuurlijke ruimte: tijd, formatie en vertrouwen om te kunnen leren en experimenteren. Alleen dan kan de belofte van de Onderwijsregio echt worden waargemaakt.
Die regie is nodig om de meerwaarde van samenwerken steeds expliciet te houden, niet om te standaardiseren maar om ruimte voor professioneel oordeel te versterken.”
Terugkijkend is Jiwan vooral trots op het gezamenlijke denken dat is ontstaan. “Het gesprek over dat ecosysteem van de toekomst, en het ambitieniveau dat we daarin met elkaar durven te benoemen, vind ik heel waardevol.” Voor hem zit de kracht van Samen Opleiden niet in één maatregel of structuur, maar in het gedeelde eigenaarschap. “Als je elkaar in de regio echt nodig hebt om kwaliteit te maken, en bereid bent daar bestuurlijk ruimte voor te creëren, wordt een Onderwijsregio meer dan een samenwerkingsverband: een lerend geheel waarin onderwijs zich duurzaam kan verbeteren. Met Samen Opleiden als logische plek waar opleiden, professionaliseren en praktijkgericht onderzoek elkaar actief versterken.”
