In deze logboekserie volgen we vertegenwoordigers van lerarenopleidingen op drie momenten in de tijd. Ze delen ervaringen en inzichten over ontwikkelingen in de onderwijsregio’s, de partnerschappen Samen Opleiden en het instituut en wat dit betekent voor de kwaliteit en principes van het samen opleiden. Door deze ontwikkelingen te volgen, biedt deze serie waardevolle lessen en inspiratie voor partnerschappen die gezamenlijk werken aan het opleiden van toekomstige leraren.
Gert van der Horst is hogeschoolhoofddocent Samen Opleiden bij de lerarenopleidingen van Hogeschool Windesheim. Vanuit deze rol is hij betrokken bij diverse onderwijsregio’s en partnerschappen Samen Opleiden en heeft hij ruime ervaring met bestuurlijke en organisatorische vraagstukken. Hij combineert strategische visie met praktische uitvoering, met als doel kwaliteit te behouden én in te spelen op veranderende samenwerkingsstructuren. Windesheim maakt deel uit van negen onderwijsregio’s en participeert vanuit de lerarenopleidingen in het primair onderwijs, voortgezet onderwijs en middelbaar beroepsonderwijs. De regio’s verschillen sterk wat betreft de geografische omvang, aantal sectoren en wijze van organiseren Zo is Windesheim in zes vo‑regio’s actief betrokken. In drie verder weg gelegen regio’s vervult Windesheim, vanwege de ligging van enkele partnerschappen, een rol als silent partner. Binnen de onderwijsregio MBO Noord werkt Windesheim bovendien mee aan een nieuwe opleidingsschool die drie provincies beslaat.
Een belangrijk thema binnen Windesheim is de diversiteit in de onderwijsregio’s waarin ze participeren. Elke regio heeft zijn eigen dynamiek en uitdagingen, aldus Gert. Zo benadrukt hij bijvoorbeeld over het onderwijsregio Noorderwijzer: “Het mooie van Noorderwijzer is de overzichtelijkheid. Bestuurders zitten zowel in de stuurgroep van de onderwijsregio als van de opleidingsschool, waardoor lijnen kort zijn en Samen Opleiden hoog op de agenda staat.” Hier ligt de uitdaging vooral in het behouden van deze overzichtelijkheid terwijl verdere integratie met de onderwijsregio plaatsvindt. In de regio Zwolle is de situatie ingewikkelder door het grote gebied en de diversiteit van betrokken sectoren en instellingen. Gert merkt hierover op: “We hebben in Zwolle te maken met verschillende geschiedenissen en sectorale belangen, waardoor harmonisatie complex wordt. We moeten zorgvuldig te werk gaan om opgebouwde kwaliteit niet verloren te laten gaan.”
Mijn rol is om te zorgen dat beleidsmatige besluiten begrijpelijk en uitvoerbaar worden voor iedereen binnen de partnerschappen. ❞
Binnen het primair onderwijs speelt een unieke uitdaging, namelijk het fijnmazige netwerk van kleinere scholen en besturen. Dit vraagt volgens Gert om strategische keuzes en een kern-schilmodel. Hij licht toe: “Niet elke school kan intensief deelnemen aan het partnerschap, daarom zoeken we naar een model waarin we zowel kwaliteit als betrokkenheid kunnen waarborgen zonder dat het geheel versnipperd raakt.
Een ander terugkerend thema is het verschil in dynamiek tussen sectoren. Gert ziet dat de aard van samenwerking in het po, vo en mbo sterk verschilt, onder andere door schaal, cultuur en opleidingsstructuren. “In het vo en mbo is er vaak meer sprake van centrale sturing en grotere instellingen, terwijl je in het po te maken hebt met veel kleinere besturen en scholen. Dat vraagt om verschillende benaderingen.” Door actief te vergelijken wat werkt binnen de ene sector en wat juist niet binnen de andere, ontstaat volgens hem waardevolle kruisbestuiving tussen partnerschappen.
Een concrete ontwikkeling binnen de lerarenopleidingen van Windesheim is het werken met leeruitkomsten. Deze benadering richt zich niet op het aantal studie-uren of vaste leerroutes, maar op wat studenten daadwerkelijk aantoonbaar kunnen aan het einde van een leerproces. Dit maakt het leertraject flexibeler en meer afgestemd op individuele ontwikkeling. Gert benoemt dat dit vraagt om andere vormen van begeleiding en beoordeling, en om een goede afstemming tussen opleiding en school in het samen opleiden: “Het is een zoektocht hoe je leeruitkomsten zo formuleert dat ze richting geven, zonder dicht te timmeren.”
Met alleen een bedrag per student wordt het lastig om een robuuste infrastructuur overeind te houden. ❞
Gert ziet een belangrijke rol voor schoolopleiders in het stimuleren van de instroom naar het lerarenberoep. Hij stelt: “Schoolopleiders kunnen veel meer zijn dan alleen begeleiders. Ze zijn bij uitstek geschikt om leerlingen in het voortgezet onderwijs enthousiast te maken voor het beroep van leraar.” Dit sluit aan bij de bredere ontwikkeling dat naast de reguliere instroom ook steeds meer zij-instromers en deeltijdstudenten aan de lerarenopleidingen deelnemen. Gert benadrukt dat deze demografische veranderingen flexibiliteit en nieuwe vormen van begeleiding vereisen.
Gert ervaart dat bestuurders steeds meer regie willen over het aantal en de inrichting van partnerschappen, vooral om bestuurlijke drukte te verminderen. Hij wijst echter ook op mogelijke keerzijdes: “Bestuurders zoeken eenvoud en minder overleg, maar schaalvergroting kan juist weer nieuwe overlegstructuren en bestuurslagen creëren. Dat vergt extra aandacht en middelen.”
Een zorg die Gert uitspreekt, is dat de inzet van opleiders onder druk komt te staan nu de vaste voet in de subsidieregeling is vervallen. “Met alleen een bedrag per student wordt het lastig om een robuuste infrastructuur overeind te houden.” Hij pleit voor voldoende middelen om de kwaliteit van begeleiding en de continuïteit van het partnerschap te borgen. Het risico is dat bij bezuinigingen juist de basis van goed samen opleiden wordt geraakt.
Niet elke school kan intensief deelnemen aan het partnerschap, daarom zoeken we naar een model waarin we zowel kwaliteit als betrokkenheid kunnen waarborgen zonder dat het geheel versnipperd raakt. ❞
Om beter aan te sluiten bij onderwijsregio’s, past Windesheim intern haar organisatie aan. Relatiebeheerders richten zich nu meer op volledige onderwijsregio’s in plaats van individuele partnerschappen. Gert: “We herstructureren intern zodat onze onderwijsmanagers en ondersteuningsteams aan specifieke regio’s gekoppeld worden. Hiermee willen we zorgen voor betere afstemming en efficiëntere processen.”
Gert ziet zichzelf nadrukkelijk als verbindende factor tussen strategische doelen en praktische uitvoering. “Mijn rol is om te zorgen dat beleidsmatige besluiten begrijpelijk en uitvoerbaar worden voor iedereen binnen de partnerschappen,” zegt hij hierover. Hij hecht daarbij aan het creëren van helderheid zodat alle betrokkenen hun bijdrage aan het gezamenlijke doel begrijpen en zich daaraan verbinden.
