Het Platform is een initiatief van de PO-Raad, VO-raad, de MBO Raad en de lerarenopleidingen

Verdieping

po vo mbo
Kwaliteitsreeks
De connective teacher

Leren in netwerken voor een toekomstbestendig beroep. De connective teacher is een professional die oordeelt en handelt op basis van gefundeerde kennis. In dit katern beschrijven we het leraarschap als een professioneel beroep en gaan we in op het professionele kapitaal dat hieraan ten grondslag ligt. Het gaat daarbij om de individuele competenties van leraren, maar ook om het ‘sociale kapitaal’ dat leraren opbouwen in professionele netwerken. In deze professionele netwerken is het levenslang leren van leraren verankerd | 2020

po vo
Kwaliteitsreeks
Samen leren en kennisdelen in de opleidingsschool

Omdat de maatschappij snel verandert, is het nodig dat besturen, scholen en opleidingen flexibel kunnen inspelen op deze ontwikkelingen en kunnen omgaan met de onzekerheid die dit met zich meebrengt. Scholen slagen daar alleen in als leraren samenwerken, samen leren en gezamenlijk onderbouwde keuzes maken. Daarnaast is het van belang dat scholen samenwerken en kennisdelen met andere scholen en opleidingen. Dit katern geeft antwoord op de vraag hoe scholen zich kunnen ontwikkelen tot lerende organisaties en hoe partnerschappen Samen Opleiden & Professionaliseren zich kunnen ontwikkelen tot lerende partnerschappen.

po vo mbo
Kwaliteitsreeks
Kijkkader voor praktijken van samen opleiden

Het Kijkkader voor praktijken van samen opleiden is een praktisch instrument om bestaande opleidingspraktijken op en over de grenzen van schoolpraktijk en opleidingsinstituut onder de loep te nemen en te verbeteren of om nieuwe praktijken te ontwerpen. Dit katern beschrijft een aantal gebruiksmogelijkheden en onderbouwt de onderdelen van het Kijkkader.

po
Kwaliteitsreeks
Het werkplekcurriculum in de school: opleiden op de werkplek

Leren op de werkplek is de kern van het werkplekcurriculum van de lerarenopleiding. In het eerste katern ‘Het werkplekcurriculum in de school: leren op de werkplek’ ( 2016) van Jeroen Onstenk is beschreven wat scholen kunnen doen om het leren van (aankomende) leerkrachten te (h)erkennen en effectief in te richten. In het tweede katern over het werkplekcurriculum gaat hij in op de rol van de begeleiding. Hoe kan het leren van de student op de werkplek worden (h)erkend, georganiseerd, begeleid en gestimuleerd?

po
Kwaliteitsreeks
Kwaliteit maak je samen!

In dit katern van Miranda Timmermans wordt wat we uit theorie en praktijk weten over kwaliteit en kwaliteitsontwikkeling van de opleidingsschool in samenhang gepresenteerd. Om het gesprek over kwaliteit en kwaliteitsontwikkeling te voeren, kunnen partnerschappen gebruikmaken van de ‘Routekaart Kwaliteit Samen Opleiden’. De kaart biedt partnerschappen handreikingen om de dialoog aan te gaan over de eigen kwaliteit en om op basis daarvan weloverwogen keuzes te maken om opleiden in de school steeds verder te verbeteren.

mbo
Kwaliteitsreeks
Samen opleiden in het mbo

Dit Praktijk In-Zicht katern van de hand van dr Ilya Zitter gaat nader in op het samen opleiden in het mbo. Wat is kenmerkend voor het mbo? Welke gevolgen heeft dat voor (de opleiding van) docenten? En wat komt er kijken bij samen opleiden voor het mbo? Datum: maart 2018

vo
Kwaliteitsreeks
Vakdidactische Begeleiding en Samen Opleiden

Hoe word je een inspirerende vakdidactisch begeleider, die een leraar in opleiding weet uit te dagen om zich vakdidactisch verder te ontwikkelen? Fred Janssen en Nelleke Belo bieden in het katern ‘Vakdidactische begeleiding en Samen Opleiden’ verschillende begeleidingsvormen en praktisch gereedschap gericht op de versterking van de vakdidactische competenties van (nieuwe) leraren. Datum: februari 2018

vo
Kwaliteitsreeks
Begeleiding in de opleidingsschool

Dit katern van Chris Kroeze presenteert door onderzoek opgeleverde inzichten naar de begeleiding van het werkplekleren van studenten in opleiding (Kroeze, 2014; Kroeze & Van Veen, 2017). Partnerschappen Samen Opleiden kunnen deze inzichten gebruiken voor het (verder) ontwikkelen van begeleidings- en opleidingsprogramma’s. Een belangrijk inzicht is dat het zinvol is om daarbij de begeleiding centraal te stellen en niet de begeleider. Datum: oktober 2017

po vo
Kwaliteitsreeks
Scan opleiden in de school

De scan Opleiden in de school is bedoeld voor opleidingsscholen die het opleiden in de school willen benutten om zich te ontwikkelen tot een professionele leergemeenschap, waarin het leren van elkaar gericht op onderwijsverbetering centraal staat. Het instrument is een zelfevaluatie-instrument: scholen kunnen dit instrument zelfstandig gebruiken om de eigen positie te bepalen en acties voor verdere schoolontwikkeling te ondernemen.

po vo
Kwaliteitsreeks
Samen onderzoek begeleiden in de AOS

In academische opleidingsscholen voeren studenten hun afstudeeronderzoek uit in de school met het doel daar zelf van te leren en waar mogelijk een bijdrage te leveren aan schoolontwikkeling. Hierbij hebben studenten vaak te maken met onderzoeksbegeleiders vanuit de school en vanuit de lerarenopleiding. In dit katern beschrijven Janneke van der Steen en Helma Oolbekkink-Marchand hoe dit samen begeleiden – en soms ook samen beoordelen – van afstudeeronderzoek in zijn werk gaat en wat hierbij belangrijke aandachtspunten zijn.

po vo
Kwaliteitsreeks
Interventies ter versterking van de onderzoekscultuur

De scan ‘Onderzoekscultuur in de school’ is bedoeld voor scholen die onderzoek in de school willen benutten om zich te ontwikkelen tot een professionele leergemeenschap. De scan bestaat uit acht aspecten. Per aspect is er een interventiekaart ontwikkeld met interventies om het betreffende aspect te versterken. Elke kaart benoemt interventies op organisatieniveau en interventies op cultuurniveau. In deze katernen worden de interventiekaarten behandeld en worden enkele goede voorbeelden gegeven van scholen die met de interventiekaarten werken.

po vo
Kwaliteitsreeks
Scan onderzoekscultuur in de school & interventiekaarten

De scan ‘Onderzoekscultuur in de school’ is bedoeld voor scholen die onderzoek in de school willen benutten om zich te ontwikkelen tot een professionele leergemeenschap. Het is een zelfevaluatie-instrument: scholen kunnen dit instrument zelfstandig gebruiken om de eigen positie te bepalen en acties voor verdere schoolontwikkeling te ondernemen. De scan bestaat uit acht aspecten. Per aspect is er een interventiekaart ontwikkeld met interventies om het betreffende aspect te versterken.

vo
Kwaliteitsreeks
Professionele ontwikkeling van leraren in de context van de opleidingsschool

Dit katern legt de verbinding tussen inzichten vanuit het HRM-beleid en de professionele ontwikkeling van leraren gedurende de loopbaan. Het reikt bouwstenen aan waarmee opleidingsscholen een gemeenschappelijke basis kunnen creëren voor ‘een cultuur van leren’. Van: Ton Roelofs.

po vo
Kwaliteitsreeks
Bestuurlijke betrokkenheid versterken

Besturen spelen een belangrijke rol bij het opleiden in de school. De mate waarin besturen verantwoordelijkheid nemen, verschilt sterk. Dit katern, geschreven door Anje Ros en Brigit van Rossum, presenteert een instrument voor samenwerkingsverbanden Opleiden in de school om met de participerende besturen het gesprek aan te gaan over de vraag wie welke rol op welke domeinen vervult. Zowel stuurgroepen van samenwerkingsverbanden als individuele besturen die meer zicht willen krijgen op hun positie in het samenwerkingsverband, kunnen dit instrument gebruiken.

vo
Kwaliteitsreeks
Schoolontwikkeling door praktijkonderzoek

Praktijkonderzoek speelt een steeds belangrijker rol in opleidingsscholen. Dit katern gaat in op de vraag hoe praktijkonderzoek kan bijdragen aan schoolontwikkeling. Er zijn drie belangrijke functies van onderzoek die daarbij een rol spelen: de feedbackfunctie, de ontwerpfunctie en de dialoogfunctie. Van: Anje Ros en Jeroen Onstenk

vo
Kwaliteitsreeks
Bruikbare onderzoeksresultaten: feedback door onderzoek

De resultaten van praktijkonderzoek kunnen leiden tot onderwijsverbeteringen in de school. We noemen dit de feedbackfunctie van onderzoek. De auteurs geven in dit katern vijf aanbevelingen waarmee de school kan bevorderen dat de onderzoeksresultaten daadwerkelijk leiden tot onderwijsverbetering. Van: Anje Ros en Jeroen Onstenk

vo
Kwaliteitsreeks
Leraren in gesprek: dialoog door onderzoek

Het proces van praktijkonderzoek kan leiden tot inhoudelijke gesprekken tussen leraren. We noemen dit de ‘dialoogfunctie van onderzoek.’ Deze dialoogfunctie kan veel opleveren, maar dat gaat niet vanzelf. Dit katern bespreekt vijf aspecten die de dialoogfunctie van praktijkonderzoek versterken. Van: Anje Ros en Jeroen Onstenk

vo
Kwaliteitsreeks
Werkplekleren bevorderen in de opleidingsschool

Dit katern gaat in op de vraag hoe het leren van de aanstaande leraar op de werkplek kan worden (h)erkend, georganiseerd, begeleid en gestimuleerd. We bespreken een aantal aspecten waar scholen zich op kunnen richten om het leren van studenten, en trouwens ook van de leraren, effectief in te richten. Uitgangspunt is dat leren in een werksituatie een eigen logica en dynamiek heeft, bepaald door de karakteristieken van de school als werkomgeving. Van: Anje Ros en Jeroen Onstenk

vo
Kwaliteitsreeks
Onderzoek en de opleidingsschool

Onderzoek is van essentieel belang voor een opleidingsschool. Elke student moet op de opleidingsschool een afstudeeronderzoek uitvoeren, dat van belang is voor de ontwikkeling van de competenties van de stu¬dent, maar – als het goed is – ook meerwaarde heeft voor de school (Koster en Onstenk, 2009). Dit katern gaat in op de rol van (student)onderzoek in de opleidingsschool. Van: Anje Ros en Jeroen Onstenk

vo
Kwaliteitsreeks
Onderwijsontwikkeling door onderzoek: ontwerpfunctie van onderzoek

De ontwerpfunctie van onderzoek draagt bij aan de verbetering van het curriculum en levert een bijdrage aan de oplossing van problemen in de onderwijspraktijk. Dit katern gaat nader in op ontwerpgericht on¬derzoek en behandelt de drie fasen van dergelijk onderzoek. Van: Anje Ros en Jeroen Onstenk

po vo
Kwaliteitsreeks
Begrippenkader Opleidingsscholen: ‘Gaan we professioneel leren of aan onderzoek (mee)doen?’

Twee katernen met als doel meer duidelijkheid te verschaffen in de spraakverwarring over onderzoek in de school en over de functie van onderzoek voor het professionele leren van schooldirecteuren en (aanstaande) leraren. Het eerste katern gaat in op de overeenkomsten en verschillen tussen leren en onderzoeken. In het tweede katern wordt besproken wat de wetenschappelijke onderzoeksliteratuur zegt over professioneel leren in het onderwijs. Auteur: Sanneke Bolhuis

po
Kwaliteitsreeks
De organisatie van de begeleiding en beoordeling van het werkplekleren

Lerarenopleiders die studenten op de werkplek begeleiden en beoordelen hebben allerlei benamingen. Niet altijd is even duidelijk wie een student vanuit welke positie begeleidt of beoordeelt. Om meer duidelijkheid te creëren over wie wat doet, is het nodig om een ordening te maken in de posities van de begeleiders en beoordelaars van aanstaande leraren. In dit katern worden enkele modellen c.q. instrumenten besproken, die opleidingsscholen kunnen gebruiken om de begeleiding en beoordeling op de werkplek te professionaliseren. Van: Paul Hennissen

po
Kwaliteitsreeks
Organisatie van praktijkonderzoek in de school

Onderzoek kan op twee manieren bijdragen aan schoolontwikkeling: via de feedbackfunctie en via de dialoogfunctie. Praktijkonderzoek kan een middel zijn voor duurzame schoolontwikkeling en professionalisering, waarbij studenten een belangrijke rol kunnen spelen. Onderzoek doen is echter geen primaire taak van leraren. Bovendien hebben veel leraren hiermee nog weinig ervaring. Daarom vragen veel scholen zich af: hoe zorgen we ervoor dat praktijkonderzoek onderdeel wordt van onze schoolcultuur? Daarover gaat dit katern. Van: Anje Ros

po
Kwaliteitsreeks
HRM beleid gericht op werkplekleren

De afgelopen jaren lag de focus van de overheid op de zogeheten ‘kwantitatieve en kwalitatieve lerarentekorten’, zo ook voor het ‘opleiden in de school’. Opleiden in de school was erop gericht om het lerarentekort tegen te gaan en de kwaliteit van leraren te verhogen. Vaak wordt er echter onvoldoende nagedacht over de manier waarop scholen het samen leren in en onderzoeken van de eigen praktijk kunnen vormgeven en faciliteren. Dit katern gaat in op de vraag: op welke wijze kan het HRM-beleid het werkplekleren van beginnende en zittende leraren stimuleren? Van: Marjan Vermeulen en Marieke Versloot

po
Kwaliteitsreeks
Schoolontwikkeling

De school speelt een rol in de opleiding van aanstaande leerkrachten via stages. Maar met de introductie van ‘Opleiden in de school’ is het belang van de school als leerplek toegenomen. Om er voor te zorgen dat leraren in opleiding daadwerkelijk meer in de praktijk leren, is één van de eisen die worden gesteld aan de partnerschappen Opleiden in de school dat minimaal 40% van de opleiding in de praktijk plaatsvindt. In dit katern vind u meer informatie over hoe dit in de praktijk wordt vorm gegeven. Van: Eric Verbiest

po
Kwaliteitsreeks
Het werkplekcurriculum in de school: leren op de werkplek

Dit katern gaat in op leren op de werkplek als kern van het werkplekcurriculum. Het beschrijft wat scholen in de organisatie van werkactiviteiten kunnen doen om het leren van studenten, en ook van hun eigen leerkrachten, effectief in te richten. We bespreken twee belangrijke aspecten van de werkplek als leeromgeving: 1. De leermogelijkheden van het werk (‘affordances’) 2. De rol van de student/beginnende leerkracht (‘agency’). Van: Jeroen Onstenk

vo
Kwaliteitsreeks
Werkplekleren van aanstaande leraren

De afgelopen jaren is in het beleid rondom de lerarenopleiding veel aandacht geweest voor het organiseren en verbeteren van samenwerkingsrelaties tussen scholen en lerarenopleidingen. Daarmee is een flinke slag gemaakt; het wordt nu tijd de aandacht te richten op het leren van aanstaande leraren op en van de werkplek. Deze publicatie informeert opleiders over enkele actuele en relevante thema’s betreffende de potentie van de werkplek als leerplek en de aard van het werkplekleren van aanstaande leraren. Van: Bob Koster en Han Leeferink

po
Kwaliteitsreeks
De focus: leren op de werkplek

Leren op de werkplek staat centraal in opleiden in de school. Dit katern door Eric Verbiest beschrijft hoe je de kwaliteit van de werkplek, waar niet alleen wordt gewerkt maar ook wordt geleerd, voorop zet. Het gaat daarbij zowel om het leren van de studenten als om het leren van de zittende leerkrachten. Van: Eric Verbiest

po
Kwaliteitsreeks
Opleiden in de school: de context

Dit katern uit de Kwaliteitsreeks PO beschrijft de ontstaansgeschiedenis, de doelen en de functies van de opleidingsschool. De auteurs behandelen verschillende modellen van opleidingsscholen, kritische succesfactoren en kwaliteitsstandaarden. Van: Eric Verbiest en Miranda Timmermans