Onderwijspraktijk & onderzoek

In academische opleidingsscholen wordt het opleiden van leraren verbonden met het verrichten van praktijkgericht onderzoek en het bevorderen van schoolontwikkeling en innovatie. Praktijkonderzoek in de school kan worden uitgevoerd door leraren en studenten, waarbij op systematische wijze antwoorden worden verkregen op vragen die ontstaan in de onderwijspraktijk en gericht zijn op verbetering van deze praktijk. Academische opleidingsscholen hanteren daarbij een eigen onderzoeksagenda. Het gaat bij praktijkonderzoek zowel om de professionele ontwikkeling van de leraar en student als om de versterking van schoolontwikkeling. Ook op niet academische opleidingsscholen krijgt praktijkonderzoek steeds meer een plek.

Filter op onderwerp
po vo
Praktijkvoorbeelden
Leren begeleiden van pabo-studenten bij het formuleren van onderzoeksvragen

Dit artikel geeft een inkijk op welke wijze de werkbijeenkomsten rond dit onderwerp zijn opgezet en geeft inzicht in de resultaten van het daarbij horende flankerend onderzoek. Van: Almeerse Scholen Groep

po vo
Kwaliteitsreeks
Samen onderzoek begeleiden in de AOS

In academische opleidingsscholen voeren studenten hun afstudeeronderzoek uit in de school met het doel daar zelf van te leren en waar mogelijk een bijdrage te leveren aan schoolontwikkeling. Hierbij hebben studenten vaak te maken met onderzoeksbegeleiders vanuit de school en vanuit de lerarenopleiding. In dit katern beschrijven Janneke van der Steen en Helma Oolbekkink-Marchand hoe dit samen begeleiden – en soms ook samen beoordelen – van afstudeeronderzoek in zijn werk gaat en wat hierbij belangrijke aandachtspunten zijn.

po vo
Kwaliteitsreeks
Interventies ter versterking van de onderzoekscultuur

De scan ‘Onderzoekscultuur in de school’ is bedoeld voor scholen die onderzoek in de school willen benutten om zich te ontwikkelen tot een professionele leergemeenschap. De scan bestaat uit acht aspecten. Per aspect is er een interventiekaart ontwikkeld met interventies om het betreffende aspect te versterken. Elke kaart benoemt interventies op organisatieniveau en interventies op cultuurniveau. In deze katernen worden de interventiekaarten behandeld en worden enkele goede voorbeelden gegeven van scholen die met de interventiekaarten werken.

po vo
Publicaties & Links
Artikel 'AOS: Gouden combinatie'

Academische opleidingsscholen combineren inmiddels al tien jaar op succesvolle wijze de lerarenopleiding met praktijkonderzoek. Wat is hun geheim? Het antwoord leest u in dit artikel van de hand van Janneke van der Steen, Miranda Timmermans en Anje Ros die een jaar onderzoek hebben gedaan naar de waarde, ervaringen en opbrengsten van de academische opleidingsschool.

po vo
Kwaliteitsreeks
Scan onderzoekscultuur in de school & interventiekaarten

De scan ‘Onderzoekscultuur in de school’ is bedoeld voor scholen die onderzoek in de school willen benutten om zich te ontwikkelen tot een professionele leergemeenschap. Het is een zelfevaluatie-instrument: scholen kunnen dit instrument zelfstandig gebruiken om de eigen positie te bepalen en acties voor verdere schoolontwikkeling te ondernemen. De scan bestaat uit acht aspecten. Per aspect is er een interventiekaart ontwikkeld met interventies om het betreffende aspect te versterken.

po
Publicaties & Links
Drie publicaties: Bruggen bouwen, In beweging en Grenzen overschrijden

Om de beroepsuitoefening in het basisonderwijs te verbeteren en verder te ontwikkelen is praktijkonderzoek door leraren nodig. Het centrale idee is dat in een academische basisschool de samenwerking tussen werkveld, beroepsopleiding, universiteit en/of andere kenniscentra structureel vorm krijgt en dat onderzoekende leraren samen met hun team een bijdrage leveren aan de school als werk-, leer- en kennisgemeenschap. Academische Basisschool Utrecht Amersfoort / HU ITT publiceerde een serie van drie inspirerende documenten,

po vo
Praktijkvoorbeelden
De ontwerpstudio Woordenschat – ontwerpgericht onderzoek in de basisschool

Tijdens het congres ‘Op weg naar een duurzame opleidingsschool’ op 31 mei 2016 gaf Stichting IJsselgroep Iselinge een presentatie over: ‘De ontwerpstudio Woordenschat – ontwerpgericht onderzoek in de basisschool’.

po
Praktijkvoorbeelden
Onderzoek en praktijk verbonden door de onderzoeksagenda

Tijdens het congres ‘Op weg naar een duurzame opleidingsschool’ op 31 mei 2016 gaf het AOS Twente West een presentatie over: ‘Onderzoek en praktijk verbonden door de onderzoeksagenda’.

po
Praktijkvoorbeelden
Kenniswerkplaatsen: samen onderzoeken

Tijdens het congres ‘Op weg naar een duurzame opleidingsschool’ op 31 mei 2016 gaf het Partnerschap Marnix Academie een presentatie over: ‘De Kenniswerkplaatsen: Samen onderzoeken’.

po
Praktijkvoorbeelden
Spel bewust! In groep 3

Leren leerlingen binnen ons Ontwikkelingsgericht Onderwijs goed spellen? En voldoet het oefenaanbod eigenlijk wel? Hoe kunnen we de leerlingen laten oefenen op een manier die past binnen onze visie en organisatie?

po vo
Praktijkvoorbeelden
Het afstudeeronderzoek als boundary-object

Hoe het afstudeeronderzoek van een academische pabo kan bijdragen aan schoolontwikkeling. Studenten van de academische pabo voerden een afstudeeronderzoek uit waarbij wetenschappelijk
onderzoek en verbetering van de onderwijspraktijk binnen scholen met elkaar in verbinding moeten worden gebracht. De ervaring leert echter dat dit afstudeeronderzoek niet automatisch leidt tot onderwijsontwikkeling binnen de school.

po
Praktijkvoorbeelden
Film: UPvA instituutsopleider stelt zich voor

De UPvA instituutsopleider Mieke Konings is de instituutsopleider van alle UPvA studenten van de ASKO. Zij begeleidt de UPvA studenten in het verbinden van de wetenschap aan de praktijk door onderzoeksopdrachten van de UPvA te verbinden aan betekenisvol onderzoek op de Academische ASKO Opleidingsschool. Wij leiden je op tot bruggenbouwer: een onderzoekende leerkracht die een bijdrage levert aan beter onderwijs.

po vo
Praktijkvoorbeelden
Engels op KBS De Rietkraag

Dit onderzoek is gericht op het verbeteren van Engels op basisschool de Rietkraag. De vraag die in dit onderzoek centraal is gesteld luidt: “Wat is de meest geschikte manier waarop wij Engels op De Rietkraag kunnen aanbieden aan onze leerlingen?”

po vo
Praktijkvoorbeelden
Onderzoek Leesonderwijs KBS De Rietkraag

Dit onderzoek richt zich op het optimaliseren van het voorbereidend, aanvankelijk en voortgezet leesonderwijs op basisschool ‘De Rietkraag’. Het personeel is bevraagd op het huidige leesonderwijs, waarna er een literatuuronderzoek plaats heeft gevonden; dit met als doel om het leesonderwijs theoretisch te onderbouwen.

po
Praktijkvoorbeelden
Coöperatief leren op KBS De Rietkraag

Dit onderzoek is gericht op het inzetten van coöperatief leren tijdens de geleide inoefenfase en de verwerkingsfase van het IGDI-model op basisschool de Rietkraag. De vraag die in dit onderzoek centraal is gesteld luidt: “Welke coöperatieve werkvormen zijn effectief voor onze leerlingen binnen de geleide inoefenfase en de verwerkingsfase van het IGDI-model?”

Tevens vindt u hier de uitlegkaarten van de coöperatieve werkvormen.

po vo
Praktijkvoorbeelden
Huiswerk op KBS De Rietkraag

In de bijlage vindt u het onderzoek ‘Huiswerk op KBS De Rietkraag’. Dit onderzoek is uitgevoerd door de stageleergroep van het schooljaar 2015/2016. Dit onderzoek is gedaan in opdracht van basisschool De Rietkraag te Raalte om er achter te komen hoe huiswerk op een didactisch verantwoorde manier ingezet kan worden.

po vo
Kwaliteitsreeks
Factsheet Praktijkonderzoek

In bijgaand factsheet, vindt u schematisch vormgegeven wat de doelen zijn van praktijkonderzoek en tevens ook welke randvoorwaarden nodig zijn op het gebied van: Eigenaarschap, Leiderschap, Onderzoeksthema en Cultuur.

vo
Publicaties & Links
VO-opleidingsscholen: de meerwaarde van praktijkgericht onderzoek

Het Steunpunt Opleidingsscholen heeft als doel om (academische) opleidingsscholen te ondersteunen bij het versterken van onderlinge samenwerking en kennisuitwisseling. Het Steunpunt is benieuwd naar de mening van betrokkenen in de samenwerkingsverbanden over de vraag: Welke meerwaarde heeft praktijkgericht onderzoek in de vo-(academische) opleidingsscholen volgens de betrokkenen? Antwoorden op deze vragen vindt u terug in deze publicatie van het Kohnstamm instituut.

po vo
Publicaties & Links
De waarde van de academische opleidingsschool PO en VO

In academische opleidingsscholen (AOS) wordt de opleidingsfunctie gecombineerd met een sterk op de praktijk gerichte onderzoekcomponent. Deze studie geeft een landelijk beeld van praktijkonderzoek binnen de AOS-en en de opbrengsten en succesfactoren voor schoolontwikkeling.

vo
Kwaliteitsreeks
Schoolontwikkeling door praktijkonderzoek

Praktijkonderzoek speelt een steeds belangrijker rol in opleidingsscholen. Dit katern gaat in op de vraag hoe praktijkonderzoek kan bijdragen aan schoolontwikkeling. Er zijn drie belangrijke functies van onderzoek die daarbij een rol spelen: de feedbackfunctie, de ontwerpfunctie en de dialoogfunctie. Van: Anje Ros en Jeroen Onstenk

vo
Kwaliteitsreeks
Bruikbare onderzoeksresultaten: feedback door onderzoek

De resultaten van praktijkonderzoek kunnen leiden tot onderwijsverbeteringen in de school. We noemen dit de feedbackfunctie van onderzoek. De auteurs geven in dit katern vijf aanbevelingen waarmee de school kan bevorderen dat de onderzoeksresultaten daadwerkelijk leiden tot onderwijsverbetering. Van: Anje Ros en Jeroen Onstenk

vo
Kwaliteitsreeks
Leraren in gesprek: dialoog door onderzoek

Het proces van praktijkonderzoek kan leiden tot inhoudelijke gesprekken tussen leraren. We noemen dit de ‘dialoogfunctie van onderzoek.’ Deze dialoogfunctie kan veel opleveren, maar dat gaat niet vanzelf. Dit katern bespreekt vijf aspecten die de dialoogfunctie van praktijkonderzoek versterken. Van: Anje Ros en Jeroen Onstenk

vo
Kwaliteitsreeks
Onderzoek en de opleidingsschool

Onderzoek is van essentieel belang voor een opleidingsschool. Elke student moet op de opleidingsschool een afstudeeronderzoek uitvoeren, dat van belang is voor de ontwikkeling van de competenties van de stu¬dent, maar – als het goed is – ook meerwaarde heeft voor de school (Koster en Onstenk, 2009). Dit katern gaat in op de rol van (student)onderzoek in de opleidingsschool. Van: Anje Ros en Jeroen Onstenk

vo
Kwaliteitsreeks
Onderwijsontwikkeling door onderzoek: ontwerpfunctie van onderzoek

De ontwerpfunctie van onderzoek draagt bij aan de verbetering van het curriculum en levert een bijdrage aan de oplossing van problemen in de onderwijspraktijk. Dit katern gaat nader in op ontwerpgericht on¬derzoek en behandelt de drie fasen van dergelijk onderzoek. Van: Anje Ros en Jeroen Onstenk

po
Publicaties & Links
Onderzoekend geleerd

Deze bundel artikelen is geschreven door basisschoolleerkrachten van verschillende schoolbesturen in Drenthe en opleidingsdocenten van de opleiding leraar basisonderwijs Stenden hogeschool. Gedurende drie maanden hebben zij gewerkt aan onderzoeksvaardigheden. Uitgangspunt hierbij was een dilemma, kans of probleem uit de directe onderwijspraktijk. Dit leverde een rijk scala aan onderwerpen op variërend van leesplezier tot zelfverantwoord leren.

po vo
Publicaties & Links
Kennisrotonde

Het online loket voor de beantwoording van actuele kennisvragen uit en over het onderwijs.
Ben je een onderwijsprofessional en wil je op snelle wijze kennisnemen van wetenschappelijk onderzoek relevant voor het onderwijs? Stel dan hier jouw vraag! l

po vo
Kwaliteitsreeks
Begrippenkader Opleidingsscholen: ‘Gaan we professioneel leren of aan onderzoek (mee)doen?’

Twee katernen met als doel meer duidelijkheid te verschaffen in de spraakverwarring over onderzoek in de school en over de functie van onderzoek voor het professionele leren van schooldirecteuren en (aanstaande) leraren. Het eerste katern gaat in op de overeenkomsten en verschillen tussen leren en onderzoeken. In het tweede katern wordt besproken wat de wetenschappelijke onderzoeksliteratuur zegt over professioneel leren in het onderwijs. Auteur: Sanneke Bolhuis

po
Kwaliteitsreeks
Organisatie van praktijkonderzoek in de school

Onderzoek kan op twee manieren bijdragen aan schoolontwikkeling: via de feedbackfunctie en via de dialoogfunctie. Praktijkonderzoek kan een middel zijn voor duurzame schoolontwikkeling en professionalisering, waarbij studenten een belangrijke rol kunnen spelen. Onderzoek doen is echter geen primaire taak van leraren. Bovendien hebben veel leraren hiermee nog weinig ervaring. Daarom vragen veel scholen zich af: hoe zorgen we ervoor dat praktijkonderzoek onderdeel wordt van onze schoolcultuur? Daarover gaat dit katern. Van: Anje Ros

po
Praktijkvoorbeelden
Voorbeelden Onderzoeksagenda

Twee voorbeelden van de Onderzoeksagenda’s van basisscholen binnen de opleidingsschool Partnerschap Opleiden in de School Twente West – AOS Twente – iedereen leert – iedereen onderzoekt.

vo
Publicaties & Links
Verslag Symposium ‘Ambities voor praktijkgericht onderzoek in de school’

Het Steunpunt (Academische) Opleidingsscholen van de VO-raad organiseerde op 9 oktober 2015 samen met onderwijsonderzoeker Wouter Schenke een symposium naar aanleiding van zijn promotieonderzoek. De deelnemers konden kiezen uit vijf workshops over praktijkgericht onderzoek en de samenwerking daarbij tussen scholen en opleidingen. Het symposium wordt afgesloten met een paneldiscussie.

po
Praktijkvoorbeelden
Praktijkonderzoek in een Lerende Organisatie

De Soft Systems Methodologie (SSM) biedt een raamwerk voor actiegericht praktijkonderzoek in een lerende organisatie. SSM is gebaseerd op de systeemtheorie en daarom wordt werken vanuit SSM ook wel de systeembenadering genoemd. Dit praktijkvoorbeeld geeft goed weer hoe SSM succesvol is toegepast.

vo
Praktijkvoorbeelden
Onderzoeksprogramma ROSRijnland

Het onderzoeksprogramma van ROS Rijnland voor de periode 2012-2016 beschrijft de visie van de academische opleidingsschool ROSRijnland, de onderzoeksthema’s voor de komende periode en de verdeling van taken, verantwoordelijkheden en bevoegdheden tussen de partners.

po
Praktijkvoorbeelden
Expertisegroep ‘SpelendWijs’: interview met Marjan Groenewegen (projectleider SpelendWijs TMH)v

Thomas More Hogeschool (TMH) en de Rotterdamse Vereniging Katholiek Onderwijs (RVKO) werken onder meer met elkaar samen in de expertisegroep ‘SpelendWijs’. Doel van de taakgroep is een aanbod te ontwikkelen waarmee het spelend leren in de onderbouw wordt bevorderd.

po
Praktijkvoorbeelden
Opleidingsschool De Basis in Arnhem: interview met Manon Ketz (directeur-bestuurder De Basis Arnhem)

Omdat onderzoek bijdraagt aan de dagelijkse lespraktijk, is academisch opleiden in de visie van Opleidingsschool De Basis in Arnhem goed voor álle scholen. Omdat het niet mogelijk is om dit op korte termijn te realiseren, zijn er ‘volgscholen’ in het leven geroepen.

vo po
Publicaties & Links
Kennisportal NRO

De kennisportal onderwijs van het NRO geeft toegang tot diverse verzamelingen van Nederlandstalige, betrouwbare informatie voor de dagelijkse onderwijspraktijk, waaronder materiaal over Opleiden in de School. De partners in de portal hebben met elkaar gemeen dat ze relevante inzichten uit onderzoek naar onderwijs ontsluiten voor docenten en andere belangstellenden.

vo
Publicaties & Links
Praktijkonderzoek als professionele leerstrategie in onderwijs en opleiding

In deze publicatie (2014) van Fontys beschrijven de auteurs hun visie op praktijkonderzoek als professionele leerstrategie, waarmee beginnende en ervaren docenten hun eigen dagelijkse praktijk kunnen verbeteren.

vo
Publicaties & Links
Proefschrift 'Researching the Teacher-Researcher'

Practice-based research in Dutch professional development schools (2012). Van: Marjan Vrijnsen-de Corte (TU Eindhoven)

vo
Publicaties & Links
Kaders voor de ontwikkeling van een leerlijn onderzoek

In deze kaderstellende notitie beschrijven we achtereenvolgens de rol van onderzoek in het beroep van leraar
of opleidingskundige, wat we verstaan onder praktijkgericht onderzoek, uitgangspunten voor de leerlijn onderzoek,
de toetsing van de eindkwalificaties en aanbevelingen voor uitwerking van de instituutsspecifieke leerlijnen
onderzoek. Van: HAN Faculteit Educatie

vo
Publicaties & Links
Leerlijn onderzoek 2014-2015

Deze notitie biedt inzicht in de wijze waarop de leerlijn onderzoek binnen ILS-HAN wordt
ontwikkeld en vormgegeven. Van: ILS-HAN

vo
Publicaties & Links
Internationale publicatie over onderwijsonderzoek op academische opleidingsshool

Het IB Journal of Teaching Practice vroeg de Wolfert van Borselen Scholengroep een themanummer over onderwijsonderzoek in de school samen te stellen.

vo
Publicaties & Links
Rapport: Leiderschap in een onderzoekende school

In dit rapport worden acht academische opleidingsscholen voor voortgezet onderwijs geportretteerd en de rol van de schoolleiding in het realiseren van een onderzoeksklimaat besproken.